Από πού κι ως πού Βυζάντιο, Κωνσταντινούπολη, Ιστανμπούλ;

29 Μαΐου 1453

Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, σήμερα γνωστή παγκοσμίως ως Ιστανμπούλ των 17 εκατομμυρίων ανθρώπων και τουλάχιστον άλλων τόσων γατιών.

Πώς φτάσαμε όμως σε αυτή την τεράστια, πολυπολιτισμική και εν μέρει χαοτική πόλη που εκτείνεται σε δύο ηπείρους;

Από πού κι ως πού Βυζάντιο;

Από τον Βύζαντα Μεγάρων!

Μην αρχίσετε τα οπαδικά καφριλίκια τώρα, ακόμα και η ποδοσφαιρική ομάδα από κάποιον πήρε το όνομά της.

Από ποιον;

Από τον Βύζαντα Μεγάρων φυσικά!

Και ποιος ήταν αυτός ο Βύζας;

Πολλοί πατεράδες (Δίας, Ποσειδώνας, βασιλιάς Νίσος των Μεγάρων) και ακόμα περισσότερες μανάδες (Ιώ, Κερόεσσα, Σεμέστρα) διεκδικούν την πατρότητα και την μητρότητα του, οπότε δεν θα ασχοληθούμε περαιτέρω, θα αφήσουμε το DNA να μιλήσει όταν θα έρθει εκείνη η ώρα.

Ο Βύζας, λοιπόν, έφυγε από τα Μέγαρα το 667 π.Χ. και, αφού πέρασε από το Μαντείο των Δελφών για να πάρει έναν χρησμό, έφτασε μέχρι τον Κεράτιο κόλπο για να ιδρύσει μια πόλη.

Ίσως είναι και η μοναδική φορά στα παγκόσμια χρονικά που η Πυθία έδωσε ξεκάθαρο και τελικά πολύ χρήσιμο χρησμό:

— Να χτίσεις την πόλη σου απέναντι από την πόλη των τυφλών!

Φτάνοντας στον Κεράτιο κόλπο είδε στα δεξιά μια πόλη που την είχαν χτίσει οι Χαλκηδόνιοι και αναρωτήθηκε γιατί δεν έχτισαν στα αριστερά, αφού και πιο καλά προφυλαγμένη ήταν (μια από τις καλύτερα οχυρωμένες πόλεις της αρχαιότητας) και μπορούσε να ελέγχει καλύτερα τις θαλάσσιες οδούς και πιο γόνιμα εδάφη υπήρχαν αλλά και μπορούσε να αναπτυχθεί περισσότερο.

Μόνο τυφλοί δεν θα το έβλεπαν αυτό και θα έχτιζαν στην ασιατική πλευρά.

Στην προκειμένη περίπτωση, η Χαλκηδόνα αποδείχτηκε Τυφλόνα και η μαστουρωμένη Πυθία δικαιώθηκε για πρώτη (ίσως και τελευταία) φορά.

Στα χρόνια που πέρασαν πολλοί εκτίμησαν τα πλεονεκτήματα της πόλης του Βυζαντίου.

Για μερικές δεκαετίες, κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Σεπτήμιος Σεβήρος την ονόμασε Αυγούστα Αντωνινή προς τιμήν του γιου του Αντωνίνου, ο οποίος αργότερα έγινε αυτοκράτορας με το όνομα Καρακάλλας και ευτυχώς ευτυχώς, δεν άλλαξε και την πόλη σε Καρακαλλία.

Η επόμενη ονομασία της ήταν Νέα ή Ανατολική ή Δευτέρα Ρώμη.

Κατά τα χρόνια των Βυζαντινών αναφερόταν ως Βασιλεύουσα ή Πόλις.

Από που κι ως που Κωνσταντινούπολη;

Και φτάνουμε στην εποχή που βασιλεύει ο Κωνσταντίνος ο Α', το 324, ο οποίος και την έχρισε πρωτεύουσα της Ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και της έδωσε το όνομά του.

Επίσημη ονομασία λοιπόν, αυτή που επικράτησε: Κωνσταντινούπολη (Constantinopolis λατινικά), ονομασία που διατηρήθηκε από τους Οθωμανούς (Κωνσταντινίγιε) και μετά την άλωσή της, στις 29 Μαΐου 1453.

Από που κι ως που Ιστανμπούλ;

Ο Τούρκος δημοσιογράφος Sertaç Aktan παραθέτει σε άρθρο του απόψεις από Τούρκους και Αρμένιους ιστορικούς που αναφέρουν πως, πολύ πριν το 1426, οι Οθωμανοί, για πρακτικούς λόγους, είχαν παραφράσει στην καθομιλουμένη την «πόλη με το ενοχλητικό όνομα Κωνσταντινούπολη» (εδώ που τα λέμε ακόμα και για τους Έλληνες ήταν κουραστικό γι' αυτό και την έλεγαν σκέτο Πόλη) σε Istimboli, λέξη που, κατά τους ιστορικούς, προερχόταν από την ελληνική φράση «Εις την Πόλιν», διευκρινίζοντας μάλιστα πως το (τη)ν-Π(όλη) ακούγεται στα ελληνικά ως μπ.

Μετά την άλωση, η Istimboli παραφράστηκε από τους μωαμεθανούς για ακόμα μια φορά σε Ισλαμπόλ (από το Ισλάμ + μπολ = πολύ, μπόλικο) φτάνοντας στην τελική μορφή Ιστανμπούλ, ονομασία η οποία ίσχυσε επίσημα στις 28 Μαρτίου του 1930 από την Τουρκική Δημοκρατία του Κεμάλ Ατατούρκ.

Από εκείνη την ημερομηνία απαγορεύτηκε η ονομασία Κωνσταντινούπολη ενώ τα τουρκικά ταχυδρομεία αρνούνταν στο εξής να παραλαμβάνουν επιστολές με παραλήπτες στην Constantinople έστω κι αν δίπλα αναγραφόταν και η Istanbul.

Η αλήθεια είναι ότι σχεδόν 100 χρόνια μετά, η πόλη που τότε χαρακτηριζόταν καρτποσταλική μπορεί να πάρει την αντίστοιχη σημερινή έννοια και να ονομαστεί Insta_nbul, μια πλήρως ινσταγκραμική πόλη.

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]

Το βύθισμα

Χρήστου Ντικμπασάνη

Θέλω να βυθιστώ στις λίμνες των ματιών σου,

στις απόκοσμες ευωδιές του κορμιού σου,

να χαϊδέψω τ' ανέμελα μαλλιά σου,

ν' αγγίξω με τη γλώσσα μου

τα διχαλωτά σου όνειρα

Τώρα θέλω να τα κάνω όλα αυτά

Η ζωή στα χέρια της

Η ζωή στα χέρια της, στο θέατρο Bios, του Βασίλη Κατσικονούρη, σε σκηνοθεσία Σωτήρη Καραμεσίνη.

Παίζουν: Χριστίνα Αλεξανιάν, Κώστας Καζανάς, Εύα Κοτανίδη, Χριστόδουλος Στυλιανού.

Η Φωτεινή, μετά το διαζύγιό της, επιθυμεί να πάρει τη ζωή της στα χέρια της. Με τη βοήθεια ψυχολόγου, κάνοντας τακτικά συνεδρίες, εκμυστηρεύοντάς του στοιχεία και γεγονότα του παρελθόντος προσπαθεί να βγάλει από μέσα της όλα όσα την έχουν πληγώσει, όλα όσα την έχουν καταβάλει.

Ο Γιώργος Ι. Σπανουδάκης και Οι ελεφθερωτές

Φωνές άκουγα γύρω μου, φωνές άκουγα μέσα μου, φωνές ασταμάτητες. Έπρεπε να βάλω μια τάξη στην οχλοβοή, ένα ακροατήριο να στήσω, να ακούσω, να καταλάβω, να κρίνω. Πρώτιστα οι φωνές, λοιπόν. Και οι φωνές έγιναν πρόσωπα και τα πρόσωπα συνέθεσαν το δράμα τους.

Μια διαδρομή διάνυσε η γενιά μου μέσα στη Μεταπολίτευση, άνοιξαν τα μάτια της ψυχής μας ακριβώς όταν άνοιξε και ο δρόμος για την οικοδόμηση της δημοκρατίας. Δεν ήταν, ωστόσο, η αρχή αυτή σαν άμωμη σύλληψη. Ήρθε μια άλλη αλήθεια, αντίθετη από ό,τι ξέραμε ως τότε και άρχισαν οι αλήθειες να αντιμάχονται. Μάθαμε επιτέλους το παιχνίδι των μεγάλων· ως τότε παίζαμε «κλέφτες και αστυνόμοι», ενώ ως μεγάλοι θα έπρεπε να παίζουμε το «ελευθερωτές και προδότες».

Εφήμερα και όμορφα

Γιώργου Αλεξανδρή

Ανεπαίσθητα, ανάμεσα από ψυχικές ισορροπίες

και πνευματικές ωριμότητες,

τον προσπέρασε ο σύμμαχος χρόνος

κι έμεινε έκπληκτος να παρακολουθεί

διαψεύσεις ομολογιών και βεβαιοτήτων,

αποκαθηλώσεις προσδοκιών και οραμάτων

με ανακόλουθες σκέψεις και βηματισμούς,

για τα ανεκτίμητα προσιτά και εφήμερα.

Ai·milia

Ai·milia, στο θέατρο Αργώ, με την Αιμιλία Υψηλάντη, σε κείμενο δικό της και του Γιώργου Αγγελίδη.

Μια πραγματική κυρία, με κάπα κεφαλαίο, είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε σε έναν υπέροχο μονόλογο που μας καθήλωσε.

Δάκρυ μου

Ευαγγελίας Αλιβιζάτου

Το δάκρυ φέρνει τη χαρά

το δάκρυ φέρνει αντάρα

μα και φορές που σε λυπεί

χάραξε πριν έρθει η σιωπή.

Έρχονται δύσκολοι καιροί.

Το δάκρυ θα έχει την τιμή

Δεκάξι

Δεκάξι, σε κείμενο και σκηνοθεσία Γιάννη Κεντρωτά, στο θέατρο 104. Παίζουν: Αντώνης Αντωνίου, Χριστίνα Σαμπανίκου, Φίλιππος Λούβαρης.

Μία μαύρη κωμωδία, με ένα εντελώς ανατρεπτικό, ευφάνταστο κείμενο, τόσο απολαυστική όσο δεν περιγράφεται.

Περάσαμε καλά, πολύ καλά, όλοι μας και ήμασταν πολλοί!.. Γεμάτη η αίθουσα. Το χειροκρότημα παρατεταμένο, οι κραυγές ικανοποίησης και τα συγχαρητήρια έντονα...

Παραλλαγές πάπιας

του David Mamet, στο θέατρο Μεταξουργείο

Εδώ μιλάμε για πάπιες.

Θεωρώ αναγκαίο να ξεκινήσω την παρουσίαση, της εξαιρετικής αυτής παράστασης, με μια παρένθεση, όχι για να την απομακρύνω από το κέντρο αλλά για να δείξω από τι υλικό φτιάχνονται τελικά τα περιθώρια του κέντρου.

Ήταν έκπληξη για μένα ότι –συμπτωματικά με την παράσταση– απέκτησα μια σχέση με αυτό που συμβολίζουν οι πάπιες, όταν πολλά χρόνια πριν, η αδελφή μου –μετά από την δεκαετή διαμονή της στο Λονδίνο– επέστρεψε στην Αθήνα. Μαζί με την οικοσκευή της δεν έφερε μόνο αντικείμενα και ρούχα, αλλά και μια ολόκληρη συλλογή από δεκάδες πάπιες, πάντα σε ζεύγη, σε ποικίλες μορφές και χρησιμότητες. Άλλες ως στοπ ή φρένα για πόρτες, άλλες ως μολυβοθήκες, άλλες ως κρεμάστρες, άλλες ως φωτιστικά εδάφους και πάει λέγοντας. Όλα αυτά, προσαρμοσμένα στο σχήμα της πάπιας, σαν το σχήμα αυτό να είχε αποκτήσει, μέσα στον χρόνο και την απόσταση, μια ιδιότυπη επιμονή ύπαρξης. Και ίσως τότε να άρχισα να καταλαβαίνω ότι οι πάπιες δεν είναι απλώς εικόνες, αλλά είναι τρόποι να κρατάς κάτι σταθερό μέσα στη ροή της επιστροφής.

Animal Love: Όταν ένα γκρουπ παύει να συστήνεται και δηλώνει ποιο είναι

Οι Black Tabasco ανακοινώνουν το δεύτερό τους άλμπουμ με τίτλο Animal Love, που έρχεται ως συνέχεια του ντεμπούτου Bite The Pepper και σηματοδοτεί την επιστροφή τους στην εγχώρια rock μουσική σκηνή.

Το Animal Love δεν είναι απλώς η δεύτερη δουλειά των Black Tabasco. Είναι η στιγμή που ένα συγκρότημα παύει να συστήνεται και αρχίζει να δηλώνει –καθαρά και χωρίς περιστροφές– ποιο είναι. Από την πρώτη ακρόαση γίνεται ξεκάθαρο πως εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με μια «λογική συνέχεια» του Bite The Pepper, αλλά με μια συνειδητή μετατόπιση. Εκεί που το ντεμπούτο είχε μια ωμή, σχεδόν ενστικτώδη ενέργεια, το Animal Love μοιάζει πιο ανοιχτό, πιο φωτεινό και πιο εξωστρεφές. Σαν να βγήκε το συγκρότημα από έναν κλειστό χώρο και να αποφάσισε να παίξει με τον ήλιο κατάματα και αυτό ακριβώς είναι που το κάνει να δουλεύει.