Η Ρουμπίνας Γκουγιουμτζιάν και το Γαλάζιο βανάκι

Ξεκίνησα να γράφω το Γαλάζιο βανάκι πριν περίπου τέσσερα χρόνια, αλλά ήταν μια διεργασία που μόνο στο τέλος απέκτησε συνεχόμενη ροή. Είναι λογικό, άλλωστε, γιατί η δημιουργική διαδικασία ποτέ δεν είναι γραμμική και αδιάκοπη, πόσο μάλλον όταν η συγγραφή δεν είναι η κύρια δραστηριότητά σου. Έτσι το Γαλάζιο βανάκι πέρασε από στρωτή άσφαλτο σε χαλίκια και χώμα, από λακκούβες μεγάλες και μικρές και πάλι πίσω, μέχρι να φτάσει εδώ που είναι σήμερα. Πέρασε και από σέρβις στη Βερανζέρου 13, γέμισε το ντεπόζιτο και περιμένει με τη μηχανή αναμμένη τους αναγνώστες του.

Η επιρροή των κακών προτύπων στη νεολαία: Ο κίνδυνος της επιφανειακότητας

Στη σύγχρονη εποχή, οι νέοι ζουν μέσα σε έναν κόσμο εικόνων, ταχύτητας και συνεχούς πληροφορίας. Το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο κινηματογράφος έχουν γίνει η νέα πραγματικότητα, και μαζί τους μεταφέρονται πρότυπα που πολλές φορές είναι επιβλαβή, επικίνδυνα και ψεύτικα. Κάθε μέρα, χιλιάδες νέοι εκτίθενται σε εικόνες αλκοόλ, ναρκωτικών, βίας, σεξουαλικοποίησης και ακραίων συμπεριφορών, χωρίς να υπάρχει φιλτράρισμα, χωρίς να διδάσκονται να κρίνουν, χωρίς να προστατεύεται η ψυχή τους.

Η συνεχής αυτή έκθεση δεν είναι αμελητέα. Καθώς οι εικόνες περνούν στο υποσυνείδητο, διαμορφώνουν στάσεις, αποφάσεις και συμπεριφορές που οι νέοι θεωρούν «φυσιολογικές» ή «επιθυμητές». Το παρόν δοκίμιο εξετάζει πώς τα κακά πρότυπα επηρεάζουν τη νεολαία, πώς η επιφάνεια υπερτερεί της ουσίας και πώς η κοινωνία κινδυνεύει να χαθεί σε μια επιφανειακή, μιμητική και άδικη πραγματικότητα.

Κακά πρότυπα και υποσυνείδητη επίδραση

Η συνεχής έκθεση σε επικίνδυνα πρότυπα δεν μένει επιφανειακή. Μπαίνει στο υποσυνείδητο και, με τον καιρό, μπορεί να εκδηλωθεί σε συμπεριφορές που οι νέοι θεωρούν αποδεκτές ή φυσιολογικές. Οι εικόνες ανθρώπων που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες αλκοόλ σε νυχτερινά κέντρα, που καπνίζουν, παίρνουν ουσίες ή επιδίδονται σε ακραία βία και πορνεία, δεν είναι απλώς «σκηνές ταινιών». Είναι πρότυπα που διαμορφώνουν την αντίληψη του τι είναι επιθυμητό, αποδεκτό ή «μοντέρνο».

Η υποσυνείδητη αποδοχή αυτών των προτύπων οδηγεί σε έναν κύκλο μίμησης, όπου οι νέοι επαναλαμβάνουν συμπεριφορές που δεν έχουν εσωτερικά επεξεργαστεί, χωρίς κριτική σκέψη, και πολλές φορές βλάπτουν την ίδια τους τη ζωή.

Η ομορφιά της διαφορετικότητας χάνεται

Η μόδα και η εμφάνιση αποτελούν ένα ακόμα μέτωπο επιρροής, ιδιαίτερα για τις γυναίκες. Όταν όλες γίνονται ξανθιές, ακολουθούν τα ίδια μοτίβα στη μόδα, επενδύουν ατελείωτες ώρες στα μαλλιά, τα νύχια και τον καλλωπισμό τους, χάνουν την ουσιαστική διάσταση της ζωής. Τρεις, τέσσερις ώρες καθημερινά αφιερωμένες αποκλειστικά στο φαίνεσθαι είναι ώρες που θα μπορούσαν να επενδυθούν στην πνευματική, καλλιτεχνική ή επαγγελματική ανάπτυξη.

Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος επιφανειακός, όπου η εξωτερική εικόνα υπερτερεί της ψυχής και της ουσίας. Όταν όλοι ακολουθούν τα ίδια πρότυπα, χάνεται η πρωτοτυπία. Δημιουργούνται «στρατιές» ομοιόμορφων ανθρώπων, χωρίς χαρακτήρα, χωρίς διαφορετικότητα. Η ομορφιά της ζωής, που βρίσκεται στη μοναδικότητα και στην έκφραση του εαυτού, εξαφανίζεται.

Επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και στην κοινωνία

Η συνεχής ενασχόληση με την επιφάνεια και η πίεση να συμμορφωθούν οι νέοι σε αυτά τα πρότυπα οδηγούν σε ψυχική κόπωση, άγχος, ανασφάλεια και συναισθηματική κενότητα. Η υπερβολική ταχύτητα της ζωής, ο ανταγωνισμός και η ανάγκη συνεχούς προβολής αντιβαίνουν στον φυσικό ρυθμό του σώματος και της ψυχής.

Οι άνθρωποι απομακρύνονται από τα ουσιαστικά: τις βαθιές σχέσεις, την αλληλεγγύη, τη φιλοσοφική και ηθική στάση απέναντι στη ζωή. Η κοινωνία κινδυνεύει να γίνει μια κοινωνία εγωκεντρικών, ανταγωνιστικών και επιφανειακών ανθρώπων, όπου η αξία του ατόμου μετριέται από την εικόνα του και όχι από την ουσία του, από τα κατορθώματα και όχι από τη συνεισφορά στον συνάνθρωπο.

Η ανάγκη επιστροφής στη φυσιολογικότητα

Η απάντηση δεν είναι η πλήρης απομόνωση από την τεχνολογία ή η άρνηση της μόδας και της αισθητικής, αλλά η ισορροπία, η κριτική σκέψη, η προσωπική έκφραση και η ουσιαστική ανάπτυξη του χαρακτήρα. Η επιστροφή στη φυσιολογικότητα, στην αγνότητα των συναισθημάτων και στην εκτίμηση της ουσίας πάνω από την επιφάνεια, είναι το μόνο αντίδοτο.

Οι νέοι πρέπει να ανακαλύψουν τη δύναμη της διαφορετικότητας, να επενδύσουν στην πνευματική τους καλλιέργεια, στη δημιουργικότητα και στην αληθινή ζωή. Μόνο έτσι μπορεί να γεννηθεί μια κοινωνία ανθρώπινη, συνειδητοποιημένη, με αλληλεγγύη και ουσιαστικά συναισθήματα.

Η ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη και επαναστατική αφύπνιση

Η κοινωνική δικαιοσύνη φαίνεται να είναι ένα ιδανικό δύσκολο να επιτευχθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, όχι γιατί είναι ανέφικτη, αλλά γιατί η κοινωνία κυριαρχείται από πλουτοκράτες. Αυτοί που κατέχουν τα οικονομικά «κλειδιά» του πλανήτη ελέγχουν την παραγωγή και την κατανάλωση, προσφέροντας όχι ό,τι είναι απαραίτητο για την υγεία και την ευημερία, αλλά ό,τι τροφοδοτεί τον εθισμό – σε αλκοόλ, ναρκωτικά ή άλλες καταναλωτικές συνήθειες.

Ο εθισμός αυτός βλάπτει όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή. Όσο οι πλούσιοι θέτουν εμπόδια στη δίκαιη κατανομή του πλούτου, τόσο οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να επιβάλλουν δικαιοσύνη. Ο πολιτικός που θα αμφισβητήσει το κατεστημένο δέχεται πιέσεις και απειλές, όχι μόνο για τα προνόμιά του, αλλά και για τη σωματική του ακεραιότητα.

Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η ελπίδα φαίνεται να βρίσκεται μόνο στην αφύπνιση και τη δράση των πολιτών, κυρίως των νέων. Μια παγκόσμια επανάσταση, συνειδητή και οργανωμένη, θα μπορούσε να κλονίσει τα κέντρα εξουσίας που καθορίζουν τις ζωές μας. Σήμερα, υπηρετούμε ένα σύστημα που μας καταπιέζει, δουλεύοντας ακατάπαυστα για ελάχιστες απολαύσεις που φτάνουν μόνο για την επιβίωση.

Ο ελεύθερος χρόνος, η δημιουργικότητα, η υγεία και η πνευματική καλλιέργεια καταναλώνονται από γραφειοκρατικά και τεχνολογικά καθήκοντα που μας κρατούν ανίκανούς να σκεφτούμε, να νιώσουμε και να επαναστατήσουμε. Η γη υποφέρει, οι πόροι εξαντλούνται, η φύση καταστρέφεται και η ανθρωπότητα φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται ότι οι πράξεις των ισχυρών θα επιστρέψουν ως boomerang.

Η σωτηρία μέσα από την παιδεία

Η σωτηρία βρίσκεται στην παιδεία και στη διάδοση ιδεών που καλλιεργούν ανθρωπιά, αλληλεγγύη και κοινωνική δικαιοσύνη. Οι επιστήμονες, οι καλλιτέχνες, οι στοχαστές και οι πολίτες πρέπει να συστρατευτούν για να αλλάξουν συνειδήσεις, να φέρουν γνώση και ενημέρωση, να αναδείξουν τις συνέπειες της ακραίας ανισότητας και της εξουσιαστικής μανίας των λίγων.

Η αλλαγή συνειδήσεων είναι η μόνη πραγματική δύναμη που μπορεί να ανατρέψει το άδικο σύστημα και να δημιουργήσει μια κοινωνία δικαιοσύνης, ισότητας και ανθρωπιάς. Ο αγώνας δεν θα είναι εύκολος και δεν θα είναι χωρίς κινδύνους, αλλά η ελπίδα και η ανθρωπιά δεν μπορούν να παραμείνουν φυλακισμένες.

Αν οι νέοι σηκώσουν κεφάλι, αν η γνώση και η παιδεία οδηγήσουν σε συλλογική αφύπνιση, η ανθρωπότητα μπορεί να αλλάξει πορεία. Η γη, ο άνθρωπος και το μέλλον μας αξίζουν αυτή την προσπάθεια.

Συμπέρασμα

Η έκθεση σε κακά πρότυπα μέσα από το διαδίκτυο, τον κινηματογράφο και τη μόδα είναι ένας κίνδυνος που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Η επιφάνεια, η μιμητικότητα και η αδυναμία κριτικής σκέψης οδηγούν σε ψυχική κενότητα και επιφανειακές κοινωνικές σχέσεις. Η λύση βρίσκεται στην επένδυση στον εσωτερικό κόσμο, στη διαφορετικότητα, στην πνευματική και ηθική ανάπτυξη και στην επιστροφή στη φυσιολογικότητα, που θα δώσει νόημα, χαρά και ουσία στη ζωή των νέων και της κοινωνίας συνολικά.

Οι νέοι δεν χρειάζονται περισσότερες εικόνες – χρειάζονται περισσότερη αλήθεια. Δεν χρειάζονται περισσότερη μίμηση – χρειάζονται περισσότερη ελευθερία έκφρασης. Δεν χρειάζονται έναν κόσμο τέλειων βιτρινών – χρειάζονται έναν κόσμο δικαιοσύνης, ανθρωπιάς και ουσίας.

Αν σηκώσουν το βλέμμα, αν αμφισβητήσουν όσα τους παραδίδονται έτοιμα, αν τολμήσουν να ονειρευτούν διαφορετικά, τότε δεν θα αλλάξουν μόνο οι ίδιοι. Θα αλλάξει ο κόσμος.

Ελένη Θ.Π. Λουκά

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Έπαινος στον 44ο Πανελλήνιο λογοτεχνικό διαγωνισμό της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε έργο του Brian Almon [Similarities]

Η Ειρήνη Ντάλα και η Θρυαλλίς εγένετο

Τι σας ώθησε να γράψετε αυτό το βιβλίο;

Ειρήνη Ντάλα: Η ποιητική συλλογή «Θρυαλλίς εγένετο» είναι το δεύτερο βιβλίο μου. Σε αυτό, όπως και στο προηγούμενο, η ώθηση είναι αυτό το ανεξήγητο «εσωτερικό κάψιμο» στο μυαλό, στη ψυχή, που με κατατρώει και θέλω να καταγράψω ό,τι με ενεργοποιεί θετικά ή αρνητικά. Έτσι μπορώ να καθησυχάσω το μέσα μου, να το εξωτερικεύσω και να το κρατήσω «ζωντανό» και παντοτινό. Βέβαια αυτή η καθαρά προσωπική υπόθεση μετά μοιράζεται και κοινωνεί με τους αναγνώστες.

Πώς βιώνετε την εμπειρία της ανάγνωσης των έργων σας μετά από ένα χρονικό διάστημα, όταν αυτά έχουν τυπωθεί σε ένα βιβλίο και έχει περάσει καιρός από τη δημιουργία τους; Εξακολουθείτε να συμφωνείτε και να έχετε τον ίδιο ενθουσιασμό;

Ε.Ν.: Η αλήθεια είναι πως ο ενθουσιασμός μου όταν κρατάω το βιβλίο είναι μεγαλύτερος από όταν γράφω ένα ποίημα. Έχω μαζεμένες στα χέρια μου τις αφορμές που μου γέννησαν το κάθε ποίημα, τις ζυμώσεις που δέχτηκαν αυτές στο μυαλό μου, τα κατασταλάγματα που μου φανερώθηκαν. Ακόμα, θυμάμαι το μέρος που ήμουν όταν έγραψα το κάθε τι, το στίχο που πάλευα να διορθώσω… γενικά όλο αυτό το μαγικό ταξίδι της συγγραφής!

Στο τέλος μιας αρχής

Πρόσφατα διάβασα ένα δυνατό βιβλίο με συνταρακτική πλοκή, ένα από κείνα που σε βάζουν σε σκέψεις για τον κόσμο γύρω σου και ιδιαίτερα, για τη διαφθορά των ηθών και αξιών που διέπουν όσους κρατούν τα κλειδιά της εξουσίας και κάνουν κατάχρησή της. Και μπορεί το βιβλίο να μην δίνει κάποια λύση έναντι του προβλήματος –πώς θα μπορούσε άλλωστε– όμως είναι τέτοιο το περιεχόμενο, η ιστορία και οι πρωταγωνιστές, που σε μεταφέρει αριστοτεχνικά στο κλίμα της υπόθεσης και σε αφήνει ν' αναρωτιέσαι, εύλογα, ποιες ήταν οι πηγές της συγγραφέως κι αν είχε υπόψη της κάποια υπαρκτά πρόσωπα γράφοντάς το.

Η ιστορία-αποκάλυψη, που με συνεπήρε, είναι το δεύτερο λογοτεχνικό έργο της Σοφίας Ντούπη, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Έξη και φέρει τον τίτλο Στο τέλος μιας αρχής. Ένα συγκλονιστικό ανάγνωσμα με ανατρεπτικό θέμα, που απ' τις πρώτες κιόλας σελίδες, εξάπτει το ενδιαφέρον, διεγείρει το περί δικαίου αίσθημα και εντείνει το μυστήριο μέχρι την τελευταία λέξη.

Από πού κι ως πού Καθαρά Δευτέρα;

Καταρχάς, υπάρχει και βρόμικη Δευτέρα;

Φυσικά! Όλες οι Δευτέρες είναι βρόμικες, τρισάθλιες, εκνευριστικές και ύπουλες!

Οι μόνες καλές είναι αυτές που κολλάνε σε τριήμερα. Και δυστυχώς μόνο τρεις είναι σιγουράκια.

Την Δευτέρα του Πάσχα και την Δευτέρα των Χριστουγέννων (που μπορεί και να μην είναι καν Δευτέρα) ούτε που τις θυμόμαστε λόγω χανγκόβερ από την προηγούμενη.

Η μόνη χορταστική, παντελονάτη και τίμια Δευτέρα είναι η Καθαρά!

Ξεκάθαρα!

Γυναικός θηλυκότητα

Ευαγγελίας Αλιβιζάτου

Με λένε γυναίκα και έχω δικαίωμα

στα λάθη, στα πάθη, στα άσχημα

ή στα εύκολα του κόσμου.

Με λένε γυναίκα λόγω φύλου

ας με ανέχεστε αντί να με κλωτσάτε.

Μην με κρίνετε αν μιλώ με τα αστέρια.

Εκείνος που περιμένει

Μαρίας Καρυτινού

Τα χρόνια μπορεί να περνούν αλλά τα βιώματα, οι πόνοι της ψυχής μας, τα όνειρά μας, οι προσδοκίες μας που δεν εκπληρώθηκαν ή που πιθανόν δεν βρήκαν ανταπόκριση, αφήνουν σταγόνες πίκρας πάνω στα χείλη μας. Η ζωή δεν είναι αιώνια. Αιώνια όμως είναι η ψυχή που δεν ξεχνά, δεν λησμονεί, αλλά που πολλές φορές λυπάται, οδύρεται, γιατί αναζητά μια ανάσα, μια πνοή αληθινή, καθάρια, ονειρική, μια γεύση γλυκιά, ένα ξανθό στάχυ μέσα στην αλμύρα της μοναξιά μας. Έτσι έρχεται η στιγμή που κάποιος ανοίγει το παράθυρο της ψυχής του για να συναντήσει λίγο φως, αλλά εκείνο που συναντά είναι η υποκρισία, το ψέμα, το ψέγος… Και αναρωτιέσαι, πώς πέρασαν τα χρόνια με φρούδες ελπίδες, με ζωή χωρίς κατανόηση, χωρίς αύριο. Κι αν υπήρχαν, εσύ δεν τα συνάντησες, δεν σκόνταψες στο διάβα τους… Τα προσωπεία, οι μάσκες λυγίζουν. Η αλήθεια έρχεται πια καθάρια μπροστά σου… και διερωτάσαι πώς έφτασα ως εδώ… Για ποιους πάλεψα; Η νεότητα έχει πια υποχωρήσει. Όλοι πήραν από μένα, όλοι με στράγγιξαν, όλοι διεκδίκησαν, απαίτησαν, άρπαξαν. Και τώρα τι απέμεινε πια...

Τα ξύλα τριζοβολούν μπροστά στο τζάκι, οι φλόγες γλύφουν τις στάχτες που ρίχτηκαν ολόγυρα, κι εγώ κοιτάζω το παρελθόν που έφυγε και το αβέβαιο μέλλον. Πόσο άραγε πλήρης, ολοκληρωμένος, είμαι; Το παρελθόν μακρύ, το μέλλον στενό, αβέβαιο, ρευστό. Τι μου μένει να λάβω; Τι μου μένει ακόμη να δώσω; Θόρυβοι ακούγονται έξω από την πόρτα. Tα σκυλιά ορθώνονται και προσμένουν το χτύπημα. «Θα υπάρξει, άραγε» αναρωτιέμαι, και κοιτάζω ακόμη συλλογισμένος τις φλόγες που αργοσβήνουν πάνω στην καρδιά μου. Αυτή ήταν η ζωή μου, αυτό ήθελα, αυτό πήρα.

Απειλές

Γιώργου Αλεξανδρή

Μας σημαδεύει και μας απειλεί ο χρόνος

μ' έναν αδυσώπητο συγχρονισμό

μακάριας ταχύτητας και δεσποτικής κυριαρχίας,

μα εμείς, με πλήρη επίγνωση της φθοράς και του τέλους,

αντιστεκόμαστε στο αναπόφευκτο με άδηλη υποταγή,

συμπαντικές κουκίδες με συνείδηση και δημιουργία.

Γιάννης Ρίτσος

Ο Γιάννης Ρίτσος υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους πνευματικούς και πολυγραφότατους, που έμεινε στην ιστορία για την τεράστια απήχησή του ενώ ανήκει στη Γενιά του '30. Μέγιστο το έργο του και ιδιαίτερης σημασίας, που κυριαρχεί. Πρωταρχικά, βέβαια, συγκαταλέγεται η ποιότητα του δημοφιλέστερου και σημαντικότερου ποιητή Γιάννη Ρίτσου.

Γεννήθηκε το 1909 στη Μονεμβασιά. Η εξέχουσα προσωπικότητά του ακτινοβολούσε φήμη και θαυμασμό.

Τα παιδικά του χρόνια, η ζωή του ήταν με πολλές ανέμελες στιγμές δίπλα στη φύση την οποία χαιρόταν.

Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

Ο Γκαίτε υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς για τη χώρα του αλλά και για όλον τον κόσμο. Γεννήθηκε το 1749 στην Φρανκφούρτη και έγραψε αρκετά έργα, τα πιο πολλά με μεγάλη επιτυχία. Κάποια από αυτά: Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου, Έγκμοντ, Μαθητευόμενος μάγος κ.α Έργο ζωής του όμως θεωρείται από τον ίδιο αλλά και απ' όλο τον κόσμο ο Φάουστ, τον οποίο έγραψε σε δύο μέρη και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα θεατρικά κείμενα τόσο σε έκταση όσο και σε υψηλή δραματουργία. Το έργο αυτό το έγραφε για αρκετές δεκαετίες και αποτελεί σημείο αναφοράς για το θέατρο και την τέχνη. Η έκτασή του ξεπερνάει τον σαιξπηρικό Άμλετ και όλα τα έργα που γράφτηκαν από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, με μοναδική εξαίρεση το αριστούργημα του Χένρικ Ίψεν Αυτοκράτορας και Γαλιλαίος, που αγγίζει τις 24 ώρες!