Αντικριστά

Ευαγγελίας Αλιβιζάτου

Αντικριστά στέκεται η αλήθεια. Με κοιτάζει.

Δεν παίρνει το βλέμμα της η ρουφιάνα από πάνω μου.

Υποτιμητικό βλέμμα, σκοτεινές σκέψεις, αλλοιωμένες υποθέσεις.

Κραδαίνει επίμονα το χέρι στο ύψος της καρδιάς μου.

Τα ξέρει όλα, λέω ψιθυριστά στον εαυτό μου.

Ένας εχθρός του λαού

Ο Χένρικ Ίψεν έγραψε τον Εχθρό του λαού το 1882 και αποτελεί το τέταρτο κατά σειρά έργο του που αντιπροσωπεύει την πολεμική περίοδό του. Ο κεντρικός ήρωας του έργου του είναι ο γιατρός Στόκμαν, ο πιο «καθαρός» ήρωας της ιψενικής εργογραφίας. Ίσως ο μόνος, μαζί με τον Μπραντ. Τα στοιχεία που τον χαρακτηρίζουν είναι ο πατριωτισμός, η αγάπη και η συνεισφορά στον άνθρωπο (άλλωστε λόγω της επαγγελματικής του ιδιότητας μπορεί, περισσότερο από άλλους, να απαλύνει τον πόνο των συνανθρώπων του) και οι ιδεολογίες του. Υπάρχουν πολλά κοινά σημεία του ήρωα με τον δημιουργό του, γιατί εκείνη την περίοδο, που είχε εξοριστεί ο Ίψεν για δεκαέξι ολόκληρα χρόνια, έτσι τον αντιμετώπιζαν. Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο που εκείνη την περίοδο έφτιαξε αυτόν τον ήρωα. Άλλωστε, και η πράξη του Στόκμαν υπήρξε επαναστατική, κάτι που ο Ίψεν έκανε σχεδόν σε όλη του τη ζωή. Ας θυμηθούμε πώς αντέδρασε ο πνευματικός κόσμος στην παγκόσμια πρώτη των Βρικολάκων και στην Νόρα (Στο σπίτι της κούκλας) όπου η σύζυγος εγκαταλείπει τον άντρα της, κάτι πρωτοφανές για την εποχή εκείνη.

Η στήλη του λόγου

Πλάσματα λατρείας

Ο παγκόσμιος κύκλος των ιερών ζώων

Η κατανόηση της ζωολατρίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα

Μέρος 5ο [συνέχεια από το προηγούμενο]

Ας σημειωθεί, αν και ήδη έχουμε κάνει μία νύξη γι' αυτό, ότι στην αρχαία Αίγυπτο λατρευόταν από τους προϊστορικούς ακόμa χρόνους και η Τα-Ουρτ, ένα υπερμέγεθες τέρας σε κατάσταση εγκυμοσύνης, ορθωμένη στα πίσω πόδια της. Απεικονίζεται ως ιπποπόταμος με ράχη κροκόδειλου, πόδια λιονταριού και ανθρώπινα χέρια. Είναι η προστάτρια των ετοιμόγεννων γυναικών και των μητέρων που θηλάζουν, αν και η πλευρά της τρομερής μητέρας είναι αρκετά φανερή. Αργότερα, ως Χεσαμούτ, συσχετιζόταν με τον αστερισμό της Άρκτου, της οποίας τα μητρικά χαρακτηριστικά είναι πολύ γνωστά.

Άλλο ένα τέρας της Αιγύπτου, το οποίο σχετίζεται με τη Μεγάλη Μητέρα, είναι η Αμούτ ή Αμάμ ή Αμ-μίτ. Δίπλα στη ζυγαριά που ζυγίζει τις καρδιές στην Κρίση των Νεκρών κάθεται το τέρας αυτό και καταβροχθίζει τους νεκρούς. Όσοι νεκροί δεν περνούν τη δοκιμασία, καταβροχθίζονται από αυτό το «θηλυκό τέρας» και εξαφανίζονται για πάντα. Αυτή που καταβροχθίζει τους νεκρούς είναι η τρομερή Μητέρα του θανάτου και του κάτω κόσμου, αν και όχι στη λαμπρή της αρχική μορφή. Το τέρας αυτό έχει ένα πολύ περίεργο σχήμα: Το μπροστινό του μέρος είναι κροκόδειλος, το πίσω ιπποπόταμος και το μεσαίο λιοντάρι.

Η Μαρία Βούλγαρη και το 225

Πώς ξεκινά η δημιουργία; Ποιο είναι το έναυσμα που οδηγεί το χέρι ή την έμπνευση;

Μαρία Βούλγαρη: Η δημιουργία είναι μία πράξη σχεδόν μυστηριακή. Είναι εκείνη η στιγμή που κάτι αόρατο και απροσδιόριστο αποκτά μορφή. Για κάθε δημιουργό, η αφετηρία είναι διαφορετική, αλλά η ρίζα παραμένει κοινή, θαρρώ. Είναι η ανάγκη για επικοινωνία, για αποτύπωση συναισθημάτων, για μοίρασμα ψυχής, για σύνδεση.

Η δημιουργία δεν ξεκινά απαραίτητα με μια ολοκληρωμένη ιδέα, αλλά με μια δόνηση. Το έναυσμα μπορεί να είναι μια αισθητηριακή λεπτομέρεια. Για παράδειγμα, μία μουσική ή ένας στίχος που ξυπνά μια μνήμη. Μπορεί να είναι μια συναισθηματική υπερχείλιση. Όταν η χαρά, ο πόνος ή η υπαρξιακή απορία γίνονται τόσο πυκνά, που ο δημιουργός θέλει να αφεθεί πάνω στο χαρτί για να αναπνεύσει. Άλλοτε, μπορεί να είναι η παρατήρηση. Η ικανότητα δηλαδή να βλέπεις κάτι υπέροχο και μαγικό μέσα στο συνηθισμένο. Ο δημιουργός λειτουργεί σαν φακός που εστιάζει εκεί που οι άλλοι προσπερνούν.

Το μεγάλο μας τσίρκο

Έρχεται από πολύ παλιά αυτό το εξαιρετικό έργο του Ιακώβου Καμπανέλλη, Το μεγάλο μας τσίρκο, που παρουσιάστηκε το μακρινό 1973 στο θέατρο Καρέζη σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και ερμηνευτή τον Νίκο Ξυλούρη, σε σκηνοθεσία του Κώστα Καζάκου που ερμήνευσε μαζί με την Τζένη Καρέζη και τον Διονύση Παπαγιανόπουλο· για να αναφέρω μερικούς από τους τόσο εξαιρετικούς ηθοποιούς που συμμετείχαν στην παράσταση.

Άγιος Νεόπλουτος

Διάλογος με τον Πεσσόα
Απέναντι στο βιβλίο της ανησυχίας

Γιάννη Σμίχελη

Α βρε Μάνο. Εχθές δεν ήταν οι αναμνήσεις, μα η ίδια σου η οπτασία. Ήταν πιο ζωντανή και από την εν ζωή παρουσία. Μάλλον γιατί διαβάζω τον Δον Κιχώτη και πράγματι ταιριάζουμε και οι δύο υπερβολικά στη μυθιστορία του. Εσύ ο ιππότης κι εγώ η ορτινάντζα του. Άλογο πάντως θα μου ήταν πολύ δύσκολο να ιππεύσω αλλά γάιδαρο να καβαλικέψω, δεν λέω, θα μπορούσα να τον κουλαντρίσω. Αποτύχαμε παταγωδώς εξού και η ύψιστη επιτυχία μας. Εσύ πάσχισες να υποκριθείς τον κανονικό και το εξαργύρωσες με ένα εισιτήριο άνευ επιστροφής κι εγώ προσπαθώ ν' ανασάνω στις παρυφές μιας κοινωνίας σε γενική παρακμή και υπό κατάρρευση. Έτσι χάνεται και η τοπολογία του κοινωνικού συνόλου, όλα ανακατεύονται μ' όλα μάταια και ακατάστατα σαν να είμαστε σ' αναμόχλευση ψυχών και προσωπικοτήτων προς εξάντληση μέχρι σπασίματος, ώστε η διάλυση, ανεπανόρθωτη και οριστική, να αποτελέσει άμεσα την αιτία της αρχαιολογικής έρευνας και την κατάταξή μας στην μουσειακή έκθεση των αποτρόπαιων. Πράγματι, είμαστε τόσο ξεπερασμένοι ως κοινωνικό σύνολο, απίστευτα απαρχαιωμένο, ώστε μόνο με την διανοητική σκαπάνη των μελετητών του αρχαίου θα μπορέσουμε ν' αρθρώσουμε έναν λόγο διαμέσου των επιστημόνων. Γιατί ψυχίατροι, κοινωνιολόγοι και πολιτικοί είναι ήδη ξεγραμμένοι εξαιτίας της καλπικότητας των ρόλων τους. Εξ ορισμού με προθέσεις προαγωγού ποτέ δεν θα μπορούσαν να συλλάβουν την αλήθεια που επινόησαν γι' αυτούς τ' αφεντικά τους, κάτι ανθρώπινα θηρία με κοστούμια και αριστοκρατικό ανάστημα στη λίστα του Forbes. Έχουμε απολέσει την ουσία μας που μόνο σπαράγματα έχουν απομείνει από την ανθρώπινη υπόστασή της και ακόμα και ψυχαναλυτές ή κλινικοί ψυχολόγοι –αλλά επίσης

Η Cindy, η Ethel, ο White Duke και ο ArchAndroid!

Ή αλλιώς: Τέσσερα αριστουργήματα που κυκλοφόρησαν μέσα από alter egos

Κάποιοι απλώς διαλέγουν ένα ψεύτικο όνομα για να κρύψουν την πραγματική τους ταυτότητα, ενώ άλλοι φτάνουν σε πιο ακραία επίπεδα, δημιουργώντας μια ολόκληρη κατασκευασμένη βιογραφία ώστε να ζωντανέψουν αυτή την εναλλακτική εκδοχή του εαυτού τους. Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη χρήση ενός καλλιτεχνικού ψευδώνυμου και στη δημιουργία μιας εντελώς διαφορετικής περσόνας που καταλαμβάνει ολοκληρωτικά την επαγγελματική υπόσταση του καλλιτέχνη. Κάποιοι κατόρθωσαν να τελειοποιήσουν αυτή την τέχνη.

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους, πολυγραφότατους και πνευματικούς Έλληνες λογοτέχνες που έχει μείνει στην ιστορία. Συγχρόνως με την ποίηση, τα διηγήματα, τη δημοσιογραφία, ήταν κριτικός τέχνης και πολιτικός.

Θερμός υποστηρικτής της δημοτικής γλώσσας, με όλη τη δύναμη της ψυχής που είχε στο γλωσσικό ζήτημα, γεννήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου το 1877 στο Καρπενήσι.

Εγκόλπια ιάματα

Τα ποιήματα της ποιητικής συλλογής του Κώστα Ευαγγελάτου, που έχει τον χαρακτηριστικό και πλούσιο σε νοήματα και σημασίες τίτλο Εγκόλπια ιάματα, είναι για τον αναγνώστη εγκόλπιο σοφίας και συνάμα ίαμα ψυχής. Είναι, με άλλα λόγια, δόσεις σοφίας, κατασταλαγμένη γνώση που ο ποιητής προσφέρει αφειδώλευτα στον αναγνώστη, ο οποίος την εγκολπώνεται και την μετουσιώνει σε εγκόλπιο ζωής. Θα μπορούσα να πω ότι αυτή η ποιητική συλλογή είναι συνέχεια της προηγούμενης ποιητικής συλλογής του με τίτλο Εγκάρσια ρήματα, συλλογή που, όπως είχα γράψει, ήταν «μια εγκάρσια τομή στην ποιητική του δημιουργία που δρα ποιητικά ως γέφυρα που συνδέει, αλλά και χωρίζει ταυτόχρονα τα ποιητικά του δρώμενα» (Κυμοθόη, τόμος 31, Αργοστόλι 2021, σ. 300-303).

Έργο ωριμότητας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί τούτη η νέα ποιητική συλλογή, καταστάλαγμα λόγου και σοφίας, διαθήκη και παρακαταθήκη ζωής για τις γενιές που έρχονται. Όπως λέει ο ίδιος στο εναρκτήριο ποίημα της συλλογής με τίτλο Διαθήκη: «Συντάσσεις με φτερό τη στωική παραίτηση του τεθλασμένου σώματος της νιότης...».

Πέτρα και φωτιά

Το μυθιστόρημα της Μαρίας Καλαμίδα Πέτρα και φωτιά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γραφή, είναι μια αφήγηση που τοποθετεί τον αναγνώστη ανάμεσα σε δύο ακραίες καταστάσεις. Τη μνήμη που επιμένει και το πάθος που κατακαίει.

Η πέτρα και η φωτιά δεν λειτουργούν ως λογοτεχνικά σύμβολα με προκαθορισμένο νόημα. Αντίθετα, συγκρούονται, μετατοπίζονται και ανταλλάσσουν ρόλους. Η πέτρα δεν είναι μόνο αντοχή, αλλά και βάρος. Η φωτιά δεν είναι μόνο καταστροφή, αλλά και αποκάλυψη. Και ανάμεσά τους, οι άνθρωποι. Φιγούρες εύθραυστες, αντιφατικές και παγιδευμένες σε μυστικά και αλήθειες που άργησαν να ειπωθούν.